Google+

Μιλώντας στο παιδί για το θάνατο

Ο θάνατος αποτελεί μέρος του κύκλου της ζωής. Είναι μια αναπόφευκτη πραγματικότητα που κάθε άνθρωπος καλείται ν’ αντιμετωπίσει σε κάποια στιγμή της ζωής του. Έχετε σκεφτεί  πώς αντιδράει ένα παιδί στο θάνατο; Η αλήθεια είναι ότι, ο τρόπος που θα αντιδράσει ένα παιδί στο θάνατο, εξαρτάται από την   ηλικία του ίδιου του παιδιού, την ψυχοσυναισθηματική του ωριμότητα, τη σχέση που είχε με το πρόσωπο που πέθανε και τη γενικότερη στάση του γονιού του.

Το παιδί και οι αντιδράσεις του στο θάνατο ανάλογα με την ηλικία του  

Το παιδί προσχολικής ηλικίας αντιλαμβάνεται το θάνατο ως απουσία και δεν μπορεί να κατανοήσει ότι ο θάνατος είναι οριστικός. Πιστεύει ότι, το πρόσωπο που πέθανε ζει κάπου αλλού και  θα ξαναγυρίσει,  μπορεί να κοιτάζει διαρκώς  τη πόρτα με την ελπίδα ότι θα ξανά έρθει  το πρόσωπο που έφυγε. Στην σχολική ηλικία αρχίζει να κατανοεί  το παιδί ότι ο θάνατος είναι  μη αναστρέψιμος και αντιλαμβάνεται ότι η απουσία του νεκρού είναι οριστική. Επιπλέον , σ αυτήν την ηλικία εκδηλώνεται και έντονος φόβος θανάτου από το παιδί για τoν ίδιο του τον εαυτό ή για άλλα κοντινά και αγαπημένα του πρόσωπα. Ενώ, κατά τη διάρκεια της εφηβείας  συνειδητοποιεί ότι ο αποχωρισμός είναι μέρος μιας καινούργιας αρχής και ότι ο θάνατος ανήκει στη ζωή. Επίσης, κατανοεί ότι όλοι οι άνθρωποι είναι θνητοί και  θα περάσουν από αυτό το στάδιο ενώ  είναι σε θέση να δώσει  και μεταφυσικές ερμηνείες στην έννοια του θανάτου.

Η συμπεριφορά του γονιού σ έναν επικείμενο θάνατο και οι επιπτώσεις στο παιδί

 Όσο και αν ακούγεται παράλογο ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου μπορεί να δώσει στο γονιό την ευκαιρία να μοιραστεί με το παιδί του τα αληθινά του συναισθήματα χωρίς να νιώσει ντροπή ή έκθεση. Ένα παιδί δεν τραυματίζεται μέσα από την εκδήλωση συναισθημάτων. Μπορώ λοιπόν ως γονιός να εκφραστώ και να μοιραστώ τα δάκρυα μου, χωρίς όμως να περιμένω στήριξη από το παιδί.  . Είναι πολύ βασικό να χρησιμοποιεί ο γονιός τη λέξη θάνατος και όχι εκφράσεις τύπου ‘’τον/την πήρε ο Θεούλης στον ουρανό’’ ή’’ χάθηκε’’ ή ‘’έφυγε’’. Οι εκφράσεις αυτές  μπορεί να  προκαλέσουν στο παιδί σύγχυση και μελλοντικά να το εξελίξουν σ έναν ενήλικα που θα δυσκολεύεται να χειριστεί καταστάσεις που ενέχουν απώλεια (διαζύγιο, απόλυση ,διάγνωση  μιας  ασθένειας.)

Ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου μπορεί να ξυπνήσει ενοχές τόσο στο γονιό ‘’ δεν υπήρξα καλός σύζυγος, της φώναζα’’ όσο και στο παιδί ‘’δεν υπήρξα καλό κορίτσι, στεναχωρούσα τη μαμά μου και γι αυτό πέθανε’’.  Ώς γονιός  οφείλω να εξηγήσω στο παιδί ότι δεν φέρει καμιά ευθύνη  για  ένα φυσικό γεγονός όπως είναι ο θάνατος, όσο αφύσικα και τραγικά και αν συμβεί. Χρειάζεται λοιπόν να πω  ξεκάθαρα στο παιδί ότι δεν υπάρχει τίποτα που θα μπορούσε να κάνει   για να το αποτρέψει.

Είναι σημαντικό ν αναφερθεί πως ο γονιός σε όλη  τη διάρκεια αυτού του μοιράσματος των συναισθημάτων με το παιδί  για το θάνατο χρειάζεται να είναι ένα μεγάλο αυτί που μπορεί ν ακούσει όλες τις ερωτήσεις του παιδιού. Πολλές φορές το παιδί έχει ανάγκη να ρωτήσει τι θα συμβεί μετά π.χ ‘’ θα έρθω στη κηδεία’’ , ‘’θα έρθω το βράδυ στο σπίτι μας;’’,’’ θα πάω αύριο σχολείο;’’. Ο γονιός οφείλει να απαντήσει στις ερωτήσεις του παιδιού και ,αν δεν γνωρίζει κάτι, έχει και αυτός το δικαίωμα να δηλώσει την αμηχανία του ή την αδυναμία του. Βοηθάει να ρωτήσει το παιδί τι θα ήθελε να κάνει π.χ ‘’θέλεις να έρθεις στην κηδεία;’’,’’ αν θέλεις μπορείς να έρθεις’’. Αν για τον οποιοδήποτε λόγο ο γονιός δεν νιώθει ικανός να είναι με το παιδί, μπορεί να ζητήσει βοήθεια από ένα πρόσωπο που εμπιστεύεται για να είναι μαζί με το παιδί. Απλά ,χρειάζεται να το δηλώσει ανοιχτά στο παιδί. Στην ερώτηση του παιδιού αν θα έρθει το βράδυ στο σπίτι ο γονιός χρειάζεται να τονίσει στο παιδί πως το σπίτι τους είναι και θα είναι πάντα  ανοιχτό για εκείνο και στις χαρές και στις λύπες. Και αυτό, γιατί  είθισται τις περισσότερες φορές το παιδί, χωρίς να ερωτηθεί, να  μετακομίζει στο σπίτι του ξαδέρφου ή του φίλου του ,με αποτέλεσμα να νιώθει το σπίτι αφιλόξενο και ξένο. Σε όλες τις υπόλοιπες απορίες που μπορεί να έχει το παιδί σε σχέση με την καθημερινότητα του και αν αυτή θα αλλάξει, χρειάζεται να μη ξεχνάει ο γονιός ότι η ζωή συνεχίζεται και ότι όσες λιγότερες παράπλευρες απώλειες έχει ένα παιδί τόσο ομαλότερα θα διαχειριστεί το θάνατο.

Είναι σημαντικό να μπορεί το παιδί  να εκφράσει τις σκέψεις και τα συναισθήματα του κατά την περίοδο του πένθους του, χωρίς να νιώθει άσχημα ή να ντρέπεται για αυτά!

Κάθε παιδί είναι μοναδικό και έχει το δικό του τρόπο να θρηνεί. Πολλές φορές ένα παιδί προκειμένου ν αντέξει και να διαχειριστεί αυτό που συμβαίνει χρησιμοποιεί την άρνηση ,κάνει δηλαδή σα να μη συμβαίνει τίποτα .Αυτό δεν είναι αδιαφορία ή αναισθησία, ούτε κάτι ανησυχητικό. Είναι ένας φυσιολογικός αμυντικός μηχανισμός  τον οποίο θα πρέπει να αντιμετωπίσει ο γονιός με σεβασμό. Δεν υπάρχει σωστός ή λανθασμένος τρόπος διαχείρισης του θανάτου, χρειάζεται ο γονιός να είναι ανοιχτός, αληθινός (τα ψέματα δεν βοηθάνε αντίθετα κλονίζουν την εμπιστοσύνη του παιδιού απέναντι στο γονιό) και υποστηρικτικός.
.…σε όσους
το βράδυ κοιμούνται με κλάματα βουβά…
…στον τελευταίο μου εφιάλτη
και στο χέρι που μ’ άγγιξε στον ώμο
ψιθυρίζοντάς μου
“σςς! κι αυτό θα περάσει…”
καμιά φορά η ευτυχία μπορεί να ‘ναι ένα φως μες στη νύχτα
που όλο θολώνει
που ξεμακραίνει
και μια πόρτα που έχεις χάσει τα κλειδιά…

Μελίνα Μακρίδου, MSc Ψυχολογία Υγείας,University of Bristol,UK, Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας,Ψυχοθεραπεύτρια Gestalt.

Πείτε μας τη γνώμη σας